MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

PROGRAM BEZDOMNOŚĆ

WARSZAWA, 2000


Szanowni Państwo

W bieżącym roku opracowany został w Ministerstwie Pracy i Polityki Społecznej Program "Bezdomność", w którym uwzględnione zostały działania o charakterze profilaktycznym, osłonowym i aktywizującym.

Program jest przedsięwzięciem długofalowym, mającym na celu wspieranie merytoryczne i finansowe działalności terenowych jednostek organizacyjnych pomocy społecznej oraz organizacji pozarządowych działających na rzecz osób bezdomnych, którego realizacja odbywa się w etapach rocznych, po sporządzeniu szczegółowego wykazu priorytetowych zadań oraz preliminarza kosztów.

Zgodnie z założeniami Programu, dążąc do poprawy sytuacji socjalno-bytowej osób bezdomnych, jak również ewentualnego usamodzielnienia części z nich, niezbędne jest planowanie konkretnych działań oraz pilne podejmowanie ich realizacji umożliwiające ze stosownym wyprzedzeniem przygotowanie warunków do udzielania pomocy osobom bezdomnym z chwilą wystąpienia niekorzystnych warunków atmosferycznych, jak również stałą pomoc w ciągu całego roku.
Udzielanie pomocy osobom bezdomnym jest zadaniem własnym gminy należy jednak podkreślić ogromne znaczenie dla przeciwdziałania i łagodzenia skutków tego zjawiska przez organizacje pozarządowe. Dysponują one bogatą infrastrukturą społeczną, w której pracuje wysoko wykwalifikowany personel oraz wolontariusze. Stosują sprawdzone w różnych warunkach metody pracy socjalnej z bezdomnymi. Cechuje je duża mobilność, elastyczność i efektywność w realizacji usług socjalnych. Organizacje pozarządowe są instytucjami otwartymi na propozycje współdziałania w sytuacjach szczególnie społecznie dotkliwych i nagłych, są ważnymi partnerami pomocy społecznej w realizacji zadań, zbieżnych z polityką państwa.
Dlatego też bardzo liczę na współpracę gmin z organizacjami pozarządowymi, której celem będzie realizacja przedłożonego przez gminę projektu zabezpieczania potrzeb osób bezdomnych, w szczególności w okresie zimowym, jak również podejmowanie działań, w ramach autorskiego projektu rozwiązywania problemu bezdomności na terenie gminy, opracowanego przez organizację pozarządową. Udzielana pomoc będzie wtedy bardziej efektywna a przekazane jednemu z wyżej wymienionych podmiotów środki publiczne wydatkowane będą jeszcze bardziej roztropnie i odpowiedzialnie.
Zasady przygotowanego Programu obejmują wieloaspektowe formy udzielania pomocy osobom bezdomnym, w ramach pozostających w dyspozycji środków, nic jednak nie zapewni spodziewanych efektów bez dobrej współpracy pomiędzy poszczególnymi ludźmi, od których zależy zaspokojenie podstawowych potrzeb osób potrzebujących pomocy.
Należy przy tym podkreślić, że zasady Programu preferują indywidualne rozwiązywanie sytuacji życiowej każdej osoby bezdomnej, łącznie z możliwością opłacania za te osoby składki na ubezpieczenie zdrowotne, przy uwzględnieniu wewnętrznego zróżnicowania osób bezdomnych, ze względu na powody pozostawania bezdomnym takich jak : rozpad rodziny, eksmisje, powrót z zakładu karnego bez możliwości zamieszkania, przemoc w rodzinie, likwidacja hoteli pracowniczych, opuszczenie Domu Dziecka, szpitala psychiatrycznego bez określonego miejsca powrotu jak również brak tolerancji społecznej związany z uzależnieniami i nosicielstwem wirusa HIV. Osobną grupę stanowią obcokrajowcy : uchodźcy i osoby przebywające czasowo.
Tegoroczne środki finansowe, uruchomione do dyspozycji poszczególnych województwa, zostaną przekazane z przeznaczeniem na udzielanie wsparcia finansowego w formie dotacji na realizację autorskich programów organizacji pozarządowych oraz gmin, które przedstawią wiarygodne oferty świadczenia usług socjalnych na rzecz osób bezdomnych, zgodnie z przyjętymi założeniami merytorycznymi Programu oraz spełnią stosowne wymagania formalno-prawne.
Zwracam się z uprzejmą prośba o poinformowanie, w ramach istniejących możliwości, wszystkich potencjalnych współrealizatorów Programu z terenu Waszego działania o jego założeniach, a także o możliwości uzyskania wsparcia finansowego w formie dotacji na działalność, której celem jest udzielanie pomocy osobom bezdomnym.
Uruchomienie środków finansowych przed okresem jesienno-zimowym pozwoli na przygotowanie działań skierowanych na udzielanie pomocy osobom bezdomnym ze stosownym wyprzedzeniem, zanim osoby potrzebujące zaczną w znacznej liczbie zgłaszać się do placówek.

O ile obecnie uruchamiane środki są przeznaczone na zabezpieczenie tegorocznych potrzeb, to zasady opracowanego Programu stały się od chwili jego ogłoszenia stałym elementem polityki społecznej państwa.

Warszawa, dnia 17 sierpnia 2000 r.

Joanna Staręga Piasek

Sekretarz Stanu

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej


MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ

PROGRAM BEZDOMNOŚĆ

WARSZAWA, 2000

 

I. PODSTAWOWE ZAŁOŻENIA PROGRAMU

1. Bezdomność, z uwagi na skalę zjawiska, jego złożone przyczyny oraz szczególnie dotkliwe społeczno-ekonomiczne skutki, jest kwestią społeczną o zasięgu i znaczeniu globalnym, mającą swoje specyficzne, regionalne i lokalne uwarunkowania.

2. Bezdomność warunkują liczne przyczyny, do których należy zaliczyć przede wszystkim:

3. Kwestia bezdomności nie jest problemem nowym, chociaż niektóre jej aktualne uwarunkowania wymagają ponownej diagnozy. Od właściwego określenia istoty i specyfiki konkretnego przypadku bezdomności zależy odpowiedni dobór środków przeciwdziałania. Taki powinien być punkt wyjścia przy konstruowaniu programu wychodzenia z bezdomności.

4. Dlatego, założenia programowe i konkretne działania w obszarze bezdomności powinny uwzględniać wszystkie cechy szczególne tego problemu społecznego oraz miejsce wśród zagrożeń społecznych w ujęciu makrospołecznym oraz lokalnym.

5. Warunkiem koniecznym racjonalnych i skutecznych działań na rzecz rozwiązywania problemów bezdomności powinno być uwzględnienie następujących zasad:

6. Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej będzie wspierać związane z rozwiązywaniem problemu bezdomności inicjatywy społeczne podjęte przez właściwe, publiczne i pozarządowe, podmioty polityki społecznej, szczególnie poprzez :

1) działania o charakterze profilaktycznym, zapobiegające utrwalaniu się i poszerzaniu zjawiska bezdomności (z uwzględnieniem niezbędnej profesjonalnej identyfikacji problemu i analizy towarzyszących bezdomności zagrożeń społecznych w środowisku lokalnym )

2. działania o charakterze osłonowym, zapobiegające degradacji biologicznej i społecznej każdej kategorii osób bezdomnych / z zastosowaniem standardowych rodzajów i form świadczeń pomocy społecznej, z wykorzystaniem dostępnych środków oraz podstawowych elementów pracy socjalnej /

3. działania o charakterze aktywizującym, zmierzające do wyprowadzania z bezdomności konkretnych osób i grup społecznych, rokujących perspektywy przezwyciężenia tej sytuacji

II. CELE PROGRAMU

Na podstawie ustalonych założeń, ze względu na istotę, przedmiot i zakres kwestii społecznej bezdomności, do celów podstawowych Programu należy zaliczyć:

1) zapewnienie osobom zagrożonym bezdomnością oraz bezdomnym bezpieczeństwa socjalnego ( profilaktyka i osłona socjalna ) oraz warunków do pełnienia właściwych, adekwatnych do ich możliwości i potrzeb , społecznie użytecznych ról i funkcji społeczno – zawodowych (aktywizacja)

2) wspieranie i promocja stosowanych w praktyce modelowych, innowacyjnych rozwiązań w zakresie zapobiegania bezdomności, przeciwdziałania jego skutkom, tworzenia szans i warunków wyjścia z bezdomności

III. ZADANIA PROGRAMU

1. Ważnym zadaniem Programu jest stały monitoring statusu formalno-prawnego oraz społeczno-zawodowego osoby bezdomnej

2. Istotnym zadaniem Programu jest także weryfikacja dotychczasowych i pozyskanie nowych źródeł wiedzy o bezdomności i sposobów ich wykorzystania.

3. Przyjąć należy, w myśl podstawowych założeń Programu, że wszelkie działania w zakresie profilaktyki bezdomności muszą uwzględniać zasadę antycypacji, czyli uprzedzenia okoliczności, w odniesieniu do poszczególnych kategorii osób zagrożonych bezdomnością.

4. Pomoc społeczna, jako instytucja działań osłonowych wobec osób bezdomnych, bez względu na ich rodowód, w pierwszej instancji, powinna być zintegrowanym zespołem usług socjalnych, świadczonych przez podmioty publiczne i pozarządowe, na rzecz zaspokojenia elementarnych potrzeb tej grupy społecznej, zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym

a także:
- placówki pomocy doraźnej ( jadłodajnie, kuchnie dla ubogich, punkty pomocy medycznej, sanitarnej, rzeczowej oraz domy dziennego pobytu, świetlice, hostele dla ofiar przemocy i inne ).

Funkcjonowanie tych podmiotów i placówek powinno być integralną częścią lokalnej strategii rozwiązywania problemów społecznych, w ramach ogólnej strategii rozwoju regionalnego i lokalnego.

5. Część programu skierowana na wychodzenie z bezdomności, w stosunku do osób bezdomnych rokujących nadzieje powrotu do społeczeństwa, stanowić powinna odrębną propozycję rozszerzającą formy i zakres działań osłonowych

6. Niezbędna praktyka szerokiego upowszechniania informacji o działalności poszczególnych placówek dla bezdomnych jako miejsc życiowego oparcia i pomocy w rozwiązywaniu trudnych problemów.

7. Na każdym poziomie tworzenia i realizacji programu (profilaktyka bezdomności, działania o charakterze osłonowym oraz aktywizującym) nieodzowne jest prowadzanie szkoleń dla kadry merytorycznej i wolontariuszy, bezpośrednio uczestniczących w niesieniu pomocy osobom zagrożonym bezdomnością oraz bezdomnych.

8. Konieczna jest promocja sprawdzonych w działaniu rozwiązań, jako godnych naśladowania przykładów dla wszystkich podmiotów polityki społecznej. Ważną rolę w tym zakresie powinny spełniać ogólnopolskie i lokalne środki masowego przekazu, w tym periodyki organizacji pozarządowych .

9. Efektywność zamierzonych działań uzależniona będzie od stopnia uwzględnienia lokalnej specyfiki bezdomności. Fakt ten będzie ważnym kryterium przy doborze partnerów społecznych wyrażających gotowość udziału w Programie.

10. Program jest przedsięwzięciem interdyscyplinarnym, gdzie rola Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej polegać będzie na wspieraniu, koordynacji i promocji autorskich propozycji rozwiązywania problemów bezdomności w określonym środowisku lokalnym.

11. Uznać należy, że właściwym, pierwotnym partnerem w realizacji zadań Programu powinny być następujące podmioty polityki społecznej: - lokalne samorządowe i pozarządowe podmioty polityki społecznej, w porozumieniu z samorządem wojewódzkim i wojewódzkimi organami administracji rządowej, oraz ich merytorycznym oraz techniczno-organizacyjnym udziałem.

12. Należy wyraźnie podkreślić, iż realizowany Program, wychodząc z zasady pomocniczości, stanowić musi przedsięwzięcie komplementarne w stosunku do zadań własnych jednostek samorządu terytorialnego w zakresie niesienia pomocy osobom bezdomnym.

13. Doświadczenia lat ubiegłych, będące rezultatem realizowanych przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej zadań na rzecz przeciwdziałania bezdomności oraz innym krytycznym sytuacjom życiowym wybranych grup społecznych, dowodzą słuszności szerokiego włączenia do Programu organizacji pozarządowych. Dysponują one bogatą infrastrukturą społeczną, własną bazą lokalową, w której niejednokrotnie pracuje wysoko wykwalifikowany personel oraz wolontariusze. Stosują sprawdzone w różnych warunkach metody pracy socjalnej z bezdomnymi. Cechuje je duża mobilność, elastyczność i efektywność w realizacji usług socjalnych. Organizacje pozarządowe są instytucjami otwartymi na propozycje współdziałania samorządem terytorialnym w sytuacjach szczególnie społecznie dotkliwych i nagłych.

IV. REALIZACJA PROGRAMU

1. Podstawowe założenia
Program , obejmujący swym zasięgiem działania profilaktyczne, osłonowe i aktywizujące, jest przedsięwzięciem długofalowym, którego realizacja odbywa się w etapach rocznych, po sporządzeniu szczegółowego wykazu priorytetowych zadań oraz preliminarza kosztów ich realizacji.

Zasadą nadrzędną realizacji programu jest współdziałanie administracji rządowej, samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych na rzecz rozwoju usług społecznych wobec osób bezdomnych poprzez tworzenie wspólnych projektów w tym zakresie.

2. Zasady dotowania podmiotów świadczących usługi socjalne na rzecz osób bezdomnych w roku 2000.

Doświadczenia Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej dotyczące finansowania działań na rzecz osób bezdomnych, jak również diagnoza aktualnych potrzeb w tym obszarze, uzasadniają przyjęcie do realizacji w 2000 roku ogólnopolskiego programu wspierania inicjatyw lokalnych skierowanych na pomoc osobom bezdomnym.

Głównymi celami tegorocznego programu dotowania przedsięwzięć lokalnych, których kierunki zbieżne są z polityką państwa wobec osób bezdomnych, a więc preferują działania o charakterze profilaktycznym, osłonowym i aktywizującym, będzie pomoc w utrzymaniu funkcjonującej już bazy lokalowej, wspomaganie realizacji dotychczasowych oraz nowych zadań , jak też umożliwienie rozwoju i poszerzenia sieci placówek, ze szczególnym uwzględnieniem nowych obiektów przeznaczonych dla osób bezdomnych.

Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oczekuje, iż w ramach otrzymanych środków, urzędy wojewódzkie, dokonają podziału środków na występujące z ofertą gminy oraz organizacje pozarządowe świadczące usługi socjalne na rzecz osób bezdomnych tak, aby w poszczególnych gminach zabezpieczone zostały warunki lokalowe do udzielania schronienia oraz innych form pomocy osobom wymagającym wsparcia.

Przeznaczone na ten cel środki stanowić powinny wsparcie finansowe dla działań mających na celu uzupełnianie realizowanych przez administrację publiczną zadań a nie jej powielanie lub zastępowanie.

Dążąc do poprawy sytuacji socjalno-bytowej osób bezdomnych, jak również ewentualnego usamodzielnienia części z nich, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej dokona w 2000 roku podziału środków pozostających w jego dyspozycji oraz pochodzących z ogólnej rezerwy budżetowej, na poszczególne województwa z przeznaczeniem na udzielanie wsparcia finansowego w formie dotacji na realizację autorskich programów tym podmiotom, które przedstawią wiarygodne oferty świadczenia usług socjalnych na rzecz osób bezdomnych, zgodnie z przyjętymi założeniami oraz spełnią stosowne wymagania formalno-prawne.

Za godne wsparcia uznaje się projekty działań wspólnych samorządu terytorialnego i organizacji pozarządowych, których celem jest :

Przyznane poszczególnym podmiotom dotacje wykorzystywane mogą być na:

Ze względu na ograniczoną wysokość pozostających w dyspozycji środków finansowych, jak również dążąc do optymalnego i racjonalnego ich wykorzystania, w ramach przyjętego do realizacji programu, środków nie przyznaje się do wykorzystania na :

Nie dopuszcza się możliwości przekazywania przez podmiot, który uzyska dotację, czynności związanych z realizowanym projektem innej osobie fizycznej lub prawnej.

Urzędy wojewódzkie, oczekiwać będą od wszystkich zainteresowanych instytucji przedstawienia oferty w zakresie określonym w Programie resortu.

Ofertę należy traktować jako propozycję częściowego dofinansowania planowanego zadania.

Warunkiem rozpatrzenia oferty na okoliczność dotacji jest :

Kalkulacja kosztów realizacji przedstawionego zadania oraz wysokość oczekiwanej dotacji powinna zostać sporządzona i przedstawiona w sposób wiarygodny i uwzględniający istniejące realia.

Oferty sporządzone wadliwie, bądź niekompletne, co do wymaganego zestawu dokumentów bądź informacji lub opinii, jak również oferty dotyczące udzielenia dotacji na działania wykraczające poza przyjęte przez Ministerstwo założenia nie będą rozpatrywane przez komisje w poszczególnych województwach ze względów formalnych.

W przypadku pozytywnej decyzji, co do przyznania dotacji, każdy z ubiegających się o środki finansowe podmiot zostanie odrębnie powiadomiony o terminie i miejscu zawarcia stosownej umowy.

Podstawą do wypłacenia przyznanej dotacji będzie umowa zawarta pomiędzy wojewodą (lub jego upoważnionym pisemnie pełnomocnikiem) a ubiegającym się podmiotem. Umowa ta precyzować będzie szczegółowe warunki wykorzystania i rozliczenia dotacji.

Procedura informowania o możliwości ubiegania się o dotacje, podział otrzymanych przez województwo kwoty dla poszczególnych wnioskodawców, jak również sporządzenie wzorów formularzy ofert, umów oraz rozliczeń odbywać się winny w oparciu o Rozporządzenie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 30 czerwca 2000 r. w sprawie szczegółowych zasad i form współdziałania administracji publicznej z innymi podmiotami oraz wzorów ofert, umów i sprawozdań z realizacji zadań pomocy społecznej ( Dz.U. z 2000 r. Nr 55, poz.662 ).

Po dokonaniu podziału pozostających w dyspozycji środków, dla województwa na udzielanie wsparcia finansowego w formie dotacji na realizację autorskich programów, zawierających wiarygodne oferty świadczenia usług socjalnych na rzecz osób bezdomnych, przedłożonych przez gminy (w ramach wniosków o uzyskanie wsparcia na zadania własne ) i organizacje pozarządowe (w ramach realizowanych zadań statutowych) prowadzących działalność na terenie województwa, zgodnie z przyjętymi założeniami merytorycznymi załączonego Programu oraz spełniających stosowne wymagania formalno-prawne, środki przekazane zostaną poszczególnym wnioskodawcom.

[bezdomność] [strona główna]


ZAŁĄCZNIK NR 1

PRZEWIDYWANE KOSZTY REALIZACJI PROGRAMU W ROKU 2000

par. 31. Materiały i wyposażenie - 1 000 000 zł

par. 32. Środki żywności - 400 000 zł

par. 33. Leki i środki pomocnicze - 100 000 zł

par. 35. Energia - 500 000 zł

par. 36. Usługi materialne - 800 000 zł

par. 37. Usługi niematerialne - 300 000 zł.

Ubezpieczenie zdrowotne - 1 000 000 zł

Nowe inwestycje ( prace ogólnobudowlane, zakupy ) - 800 000 zł

Inne wydatki (np. składki, bilety PKP, opłaty za ubezpieczenia budynków, środków transportu itp.) - 100 000 zł

ŁĄCZNIE - 5 000 000 zł


ZAŁĄCZNIK NR 2

PODZIAŁ ŚRODKÓW FINANSOWYCH PRZEZNACZONYCH NA SFINANSOWANIE REALIZACJI PROGRAMU NA RZECZ POMOCY OSOBOM BEZDOMNYM W ROKU 2000 NA POSZCZEGÓLNE WOJEWÓDZTWA.

1. DOLNOŚLĄSKIE 385.500 zł

2. KUJAWSKO-POMORSKIE 271.000 zł

3. LUBELSKIE 289.041 zł

4. LUBUSKIE 131.552 zł

5. ŁÓDZKIE 343.123 zł

6. MAŁOPOLSKIE 417.428 zł

7. MAZOWIECKIE 657.597 zł

8. OPOLSKIE 139.975 zł

9. PODKARPACKIE 274.880 zł

10. PODLASKIE 157.452 zł

11. POMORSKIE 283.494 zł

12. ŚLĄSKIE 631.016 zl

13. ŚWIĘTOKRZYSKIE 170.457 zł

14. WARMIŃSKO-MAZURSKIE 189.024 zł

15. WIELKOPOLSKIE 434.693 zł

16. ZACHODNIOPOMORSKIE 223.760 zł

ŁĄCZNIE 5.000.000 zł