Pomoc bezdomnym za granicą

Na Konferencji "Bezdomność w Europie" w maju 1999 r na Węgrzech otrzymaliśmy materiały informacyjne organizacji pomagających bezdomnym w różnych krajach Europy. Niektóre będziemy tu umieszczać - w miarę tłumaczenia.

Węgry: Hajszolt - Krajowe Stowarzyszenie Pomocy Bezdomnym

Węgry: Magyar Máltai Szeretetszolgálat - Węgierska Służba Maltańska

Czechy: SAD - Stowarzyszenie Liderów Schronisk

Zamieszczamy także ciekawy artykuł Stefana Tauebnera SJ "Bezdomność w Niemczech" z 1993 r (za zgodą Autora).

HAJSZOLT - Krajowy Związek Pomocy Bezdomnym.

Adres: H-1108 Budapeszt Granatos u. 2
Telefon: 36 1 261 77 04, Fax.: 36 1 262 10 21 E-mail: hajszolt@elender .hu.
Przewodniczący: Tamas Gyuris

Krajowy Związek Pomocy Bezdomnym HAJSZOLT został utworzony w 1992 roku. Sieć placówek pomagających bezdomnym zaczęła rozwijać się w roku 1990, który obfitował w przemiany polityczne. Niepewna sytuacja finansowa, braki w przepisach prawnych oraz trudne warunki pracy towarzyszyły pierwszym krokom stawianym przez nowo tworzące się organizacje. Obecnie Związek zrzesza 286 członków, co stanowi 90% wszystkich placówek pomagających bezdomnym.

HAJSZOLT

• bierze udział przygotowaniach przepisów prawnych,
• organizuje szkolenia dla pracowników socjalnych - asystentów,
• szkolenia analizy przypadku, szkolenia zawodowe, szkolenia zachowania zdrowia psychicznego.

Od listopada 1996 roku HAJSZOLT zajmuje się wydawaniem miesięcznika „Hajszolt”, który między innymi jest forum dla spraw pomocy bezdomnym. Poza tym Związek organizuje dystrybucję serwisu „Flaszter”, wydawanego przez Fundację Nonprofit.

Zestawienie danych statystycznych o bezdomności na Węgrzech.

Bezdomność, zgodnie z obecnymi przepisami prawnymi, definiuje się w sposób następujący: „Osobę uważa się za bezdomną, jeżeli nie jest ona zameldowana w mieszkaniu lub jest zarejestrowana w schronisku dla bezdomnych.” „Ponadto, za bezdomną można uważać również osobę, która nocuje w miejscach publicznych, które nie mogą uchodzić za mieszkanie.”

Pomoc oferowana bezdomnym

Magyar Maltái Szeretetszolgálat - Węgierska Służba Maltańska

• Adres: Budapest III, Miklós u. 32, H-1033
• telefon 388-87-60, 388-89-20, fax 368-42-83
• e-mail: mmszbpl@elender.hu

Węgierska Służba Maltańska (MMS) powstała w 1898 roku. Organizacja pomaga bezdomnym, ludziom niepełnosprawnym fizycznie i psychicznie, samotnym starszym, sierotom, potrzebującym rodzinom i uchodźcom. Jej działalność jest możliwa dzięki pracy 8000 wolontariuszy i 800 pracowników socjalnych z całych Węgier.

W czasie przemian politycznych na Węgrzech, wiele nieznanych, lecz istniejących w socjalistycznym państwie problemów, ujrzało światło dzienne. Zaistniała wówczas potrzeba powołania organizacji, która zajęła by się sprawami, które przerastały możliwości instytucji państwowych. Utworzono wówczas MMS.

W roku 1989, kiedy zburzono Mur Berliński, MMS pomogła 50.000 uchodźcom ze Wschodnich Niemiec.

W tym samym roku, przed świętami Bożego Narodzenia, w Rumunii wybuchła zbrojna rewolucja przeciwko dyktaturze. Kiedy Europa zaczynała dopiero zdawać sobie sprawę z tego, co się dzieje, młodzi ochotnicy z MMS wyruszali już w strone granicy z darami – lekami, ubraniami i jedzeniem. Pomoc dotarła do najbardziej potrzebujących. W czasie jednego roku organizacja zorganizowała pomoc wartą 294 milionów .

Podczas konfliktów zbrojnych w Jugosławii, kraju sztucznie utworzonego z wielu mniejszych grup narodowościowych, na teren Węgier przedostało się blisko 60.000 uchodźców. Tym, którzy nie mogli uciekać samodzielnie, pomogli wolontariusze z MMS, przewożąc ich przez granice karetkami, autobusami i samochodami prywatnymi. Dzięki tej akcji schronienie znalazło 2.500 ludzi pozbawionych domów.

Podczas tych wszystkich akcji MMS nawiązała współpracę zarówno z agencjami państwowymi jak organizacjami pozarządowymi.

Obecnie organizacja zajmuje się pomocą w następujących dziedzinach:

• schroniska dla bezdomnych,
• domy opieki społecznej dla ludzi w podeszłym wieku z opieka pielęgniarek,
• znajdowanie rodzin dla sierot,
• wspieranie rodzin żyjących na granicy ubóstwa,
• opieki nad osobami fizycznie i umysłowo upośledzonymi,
• zbiórki i dystrybucja darów (jedzenia, ubrań, leków, sprzętu terapeutycznego),
• zapewnianie opieki medycznej i porad prawnych dla potrzebujących.

Dzisiejszy system pomocy socjalnej w Węgrzech wciąż podlega zmianom wymuszanym przez stale zmieniające się warunki w państwie. Liczba darowizn na rzecz ludzi potrzebujących zmniejsza się , maleją realne zarobki ludności. Ogólnie, sytuacja ponad połowy ludności jest gorsza niż przed zmianą ustroju. Wzrost ilości ludzi potrzebujących pomocy powoduje, ze coraz większa jej część jest tej pomocy pozbawiona.

Na Węgrzech 30.000 ludzi nie ma domu, nie ma pracy ani dochodów. Większość z nich nie ma również ubezpieczenia, wiec nie może korzystać z opieki medycznej. Ich tryb życia, tak różny od naszego, sprawia, ze stają się oni brudnymi postaciami z dworców kolejowych, wzbudzającymi niechęć i podejrzenia. Wszystko co ich charakteryzuje, status społeczny, stan psychiczny i fizyczny, poczucie beznadziejności spowodowane własną sytuacją, wszystko jeszcze bardziej pogrąża ich w tym stanie. Dlatego właśnie bezdomni wymagają szczegółowo opracowanego programu pomocy.

Program rehabilitacji społecznej i zdrowotnej stworzony przez MMS przynosi pierwsze obiecujące rezultaty. Dzięki niemu bezdomni znajdują bezpieczne schronienie na noc i miejsce, gdzie mogą się zagrzać w ciągu dnia. Otrzymują również pomoc w szukaniu pracy. Organizacja stara się stworzyć dla nich zatrudnienie. Instytucje i programy MMS są zróżnicowane, bo starają się sprostać wyżej wymienionym potrzebom. Często polegają one jedne na drugich, razem tworząc całość. Kiedy indziej są tworzone po to, aby wypełnić luki istniejące w systemie państwowym lub jako instytucje wspomagające prace większych jednostek. Niektóre programy MMS zakładają współpracę wielu, normalnie niezależnych, instytucji dla osiągnięcia wspólnego celu.

Powstały wiec rożnego rodzaju schroniska: nocne, zimowe, tymczasowe, pomagające bezdomnym w powrocie do życia w społeczeństwie, domy dla osób starszych, dla chorych, dla rodzin, domy pomocy dziennej, w których można dostać ciepły posiłek i skorzystać z łazienki. MMS koordynuje także badania na gruźlicę, leczenie, programy pomocy bezdomnym, którzy starają na nowo odnaleźć się w normalnym życiu.

Aby ułatwić pracownikom socjalnym niesienie pomocy bezdomnym, stworzone zostało centrum metodyczne, w którym pracownicy i ochotnicy mogą odnaleźć potrzebną literaturę i najnowsze wiadomości.

Krótka charakterystyka placówek MMS

"Pociąg"
Jest to rodzaj schroniska, w którym bezdomni otrzymują kolację, łóżko z kocem, gdzie mogą spędzić noc, mają też dostęp do łazienek. Ludzie pod wpływem alkoholu również zostają przyjęci do "pociągu" i mogą w nim pozostać tak długo jak długo przestrzegają regulaminu. Wcześniejsza współpraca z pracownikiem socjalnym nie jest warunkiem koniecznym, aby bezdomny został przyjęty do schroniska, ponieważ celem "pociągu" jest szybka interwencja i chronienie ludzi przed niebezpiecznym życiem na ulicy.
Oczywiście nie znaczy to, że bezdomni są tu pozostawieni samym sobie. Pracownicy MMS wiedzą o nich zaskakująco dużo, pomagają im w dalszym zakwaterowaniu, leczeniu, kompletowaniu potrzebnych dokumentów. Bez wątpienia "pociąg" jest bardzo potrzebny i chętnie odwiedzany. Liczba osób w nim nocująca często jest o 20% większa niż ilość wszystkich łóżek. Bezdomni wolą jednak spędzić noc w pozycji siedzącej niż na zewnątrz, na zimnej i niebezpiecznej ulicy.(Bezdomni często stają się ofiarami przestępstw popełnianych dla zabawy.)

Schronisko czasowe
Każdy bezdomny trafiający do schroniska tymczasowego znajduje się pod opieka pracownika socjalnego. Wymagana jest jednak obopólna współpraca. Bezdomny musi odpowiedzieć sobie na pytanie, czego oczekuje od MMS i jakie są jego cele. Z drugiej strony, zadaniem naszego pracownika jest zajęcie się nie tylko sprawami życia codziennego, ale również wsparcie i mobilizacja osoby, która się opiekują, wydobycie z niej jej najkorzystniejszych cech. Aby się to powiodło, potrzebny jest duży wysiłek ze strony osób bezdomnych – to one same muszą być zdecydowane, że pragną zmiany swojej sytuacji. Niestety, krok ten nie zawsze jest wykonalny. Wielu opuszcza schronisko tymczasowe, gdyż nie jest w stanie dostosować się do przyjętych tu reguł życia.

Domy pomocy społecznej dla bezdomnych
W domach pomocy dla bezdomnych pracownicy MMS opiekują się ludźmi w podeszłym wieku, często chorymi, których sytuacja nie zmieni się. Pierwotnie, domy opieki miały być mieszkaniami tymczasowymi, w których bezdomni mieli pozostawać dopóki nie znaleziono by dla nich miejsca w państwowych domach opieki społecznej. Praktycznie, okazało się to niemożliwe z powodu awersji tamtejszych lokatorów do bezdomnych. Ludzie bezdomni mogą znaleźć się szybciej niż pozostali w stanie wymagającym stałej opieki, bywa, że mają problemy psychiczne lub alkoholowe. Wszystko to sprawia, że nie są oni mile widziani w domach państwowych. Opieka nad nimi wymaga więcej pracy niż nad ludźmi trafiającymi do domu opieki z normalnego środowiska. W domu pomocy społecznej dla bezdomnych MMS podopieczni otrzymują pełne zaopatrzenie i oni sami podejmują decyzję zostania tu na stale.

Domy dla zatrudnionych na stałe
Domy te powstały, gdyż dla ludzi pracujących bardzo ważne jest posiadanie miejsca odpoczynku i relaksu. Mimo że już pracują, najczęściej nie stać ich jeszcze na wynajęcie pokoju lub mieszkania. Lecz sam fakt posiadania stałego miejsca zatrudnienia powinien być dostrzeżony i nagradzany. Lokatorzy tych domów muszą przystać na dwa warunki. Po pierwsze, wygospodarować czas na rozmowy ze swoim opiekunem. Po drugie, muszą oszczędzać pieniądze na kolejny krok w stronę usamodzielniania się. (Składają więc sumy równe najtańszej miesięcznej opłacie za mieszkanie.) Według naszych obserwacji, 50% opuszczających nasz dom dla zatrudnionych na stale poprawia swoja sytuację (znajdują mieszkanie, powracają do rodziny). To bardzo dobry wynik.

Domy dla rodzin
Problem bezrobocia dotyka nie tylko pojedyncze jednostki, ale również całe rodziny, dlatego MMS stworzyła domy dla rodzin. Pomaga się tutaj rodzinom w odzyskaniu stałego dochodu i miejsca zamieszkania. Nasza instytucja na ulicy Szatmar w Węgrzech jest wyjątkowa, bo, uważając to za nasz obowiązek, pomagamy dzieciom rodzin tu trafiających, nadzorujemy ich naukę, organizujemy spędzanie wolnego czasu. Równocześnie staramy się, aby dzieci, rodzice i dziadkowie byli w dobrym kontakcie.

Schroniska zimowe
Zima to najcięższy okres dla bezdomnych, dlatego w tym roku stworzyliśmy dwa schroniska zimowe. Ich celem jest po prostu pomóc im przetrwać. Odnajdujemy także bezdomnych, którzy pozostali na ulicach. W ciągu nocy nasze karetki objeżdżają miejsce, w których często nocują bezdomni. Odnajdujemy ich, najczęściej zupełnie przemarzniętych, i odwozimy do schroniska. Oczywiście liczba łóżek, którymi dysponujemy, jest zawsze o wiele za mała.

Ośrodki dziennej pomocy
Bezdomni borykają się z wieloma problemami. Gdzie spędzić noc – to tylko jeden z nich. Co i gdzie zjeść? Jak się umyć czy ubrać? Aby przyjść z pomocą w tych sprawach powstały miejsca opieki całodniowej, gdzie każdy dostaje ciepły posiłek, może umyć się i ubrać w czyste ubrania.

Biuro informacyjne
Na Węgrzech chcąc skorzystać z usług socjalnych lub zdrowotnych, trzeba posiadać wymagane dokumenty, które w przypadku bezdomnych gubią się, drą lub zostają skradzione. Biuro informacyjne pomaga zdobyć te papiery i informuje bezdomnych, gdzie znajdują się schroniska, w których można przenocować, punkty pomocy medycznej lub biura pracy. Biuro jest w stałym kontakcie ze wszystkimi instytucjami MMS i tymi, które pomagają bezdomnym.

Opieka medyczna
Na Węgrzech prawo do zasiłku mają ci, którzy są ubezpieczeni. Bezdomni, mimo że często mogą otrzymać ubezpieczenie społeczne, w praktyce nie otrzymują pomocy lekarskiej, ponieważ ich zaniedbany wygląd i zachowanie sprawia, że nie są mile widziani w gabinetach lekarskich. Stworzono więc sieć medycznej pomocy biednym. Nasz punkt medyczny zapewnia podstawową opiekę na miejscu, natomiast ambulans robi to samo na mieście – na ulicach, dworcach i w podobnych miejscach.

Przeciwdziałanie gruźlicy
Kolejnym programem jest przeciwdziałanie gruźlicy, polegające na leczeniu i późniejszej opiece nad pacjentem. Projekt ten jest wspomagany przez więcej organizacji, MMS koordynuje wspólne działania. Akcja ta jest niezbędna, gdyż liczba zachorowań na gruźlicę wśród bezdomnych jest dwudziestopięciokrotnie większa niż wśród normalnych ludzi. Stacja badawcza mieści się w pojeździe sfinansowanym przez osobę prywatna. Osobom, u których wykryto chorobę, pomaga się przejść przez proces powrotu do zdrowia.

Zastanówmy się nad motywacją naszej pracy. Istnieje wiele różnych opinii i sądów o bezdomnych. Wiemy jednak, że są oni ofiarami niedoskonale zbudowanego i funkcjonującego świata. To osoby przygniecione samotnością, bólem, często chorobą, nierzadko żyjące w desperacji. Ich wygląd zewnętrzny wiele skrywa, ich historie oraz okoliczności, które sprawiły tak drastyczną zmianę w ich życiu.

SAD Stowarzyszenie Liderów Schronisk

• adres kontaktowy: Antonin Plachy Predseda SAD Nakladni 24 746 01 Opava
• telefon. 0 602 765 008 tel/fax 0 653/ 21 29 84
• e-mail: adopava@idp.cz

W roku 1990 rozpoczęto zakładać schroniska dla bezdomnych. Odbywało się to z inicjatywy urzędów państwowych, władz komunalnych lub organizacji pozarządowych. Już wówczas niektórzy byli świadomi wagi problemu bezdomności tak, że po wielu dyskusjach postanowiono utworzyć instytucję zrzeszającą podmioty prowadzące schroniska – SAD. Członkami stowarzyszenia są poszczególne schroniska z Czech.
Ze związku liczącego kilku założycieli powstała organizacja, w skład której wchodzi obecnie ponad 50 placówek - państwowych, pozarządowych, komunalnych i kościelnych. Oczywiście, nie tylko dla mężczyzn, ale również dla kobiet i matek z dziećmi.
Członkostwo w SAD zaczyna być traktowane jak rzecz bardzo prestiżowa. Przyjmowane są tylko te schroniska, które przedstawią dobre plany rozwoju. Schronisko musi być czymś więcej niż tylko budynkiem, przez który przewijają się klienci. Powinien być to również ośrodek, który ma i realizuje program pomocy potrzebującym.

W jaki sposób jest zorganizowany SAD ?

Jesteśmy jedyną organizacją w Czechach, która zrzesza schroniska wszelkiego typu.
Zarząd składa się z siedmiu członków wybieranych na okres czterech lat. Reprezentowane są wszystkie rodzaje schronisk. Członkowie spotykają się na zjazdach i dodatkowo, raz na rok, na seminarium. Zazwyczaj jest to program edukacyjny, w którym uczestniczą nie tylko członkowie SAD, ale także wielu pracowników socjalnych z kręgów rządowych i samorządowych.
W roku 1998 zakończyliśmy kurs kierowania schroniskami zorganizowany przez Uniwersytet w Ostrawie.
W 1996 r zostaliśmy włączeni do międzynarodowej organizacji FEANTSA, która od 1991 roku jest wiodącym organem Unii Europejskiej i Parlamentu Europejskiego. Zrzesza ona krajowe organizacje "parasolowe" zajmujące się ludźmi bezdomnymi. Jako że Czechy nie są członkiem Unii Europejskiej, należą do SAD jedynie jako członek towarzyszący.

Jakie cele stawia sobie SAD ?

Pragniemy stworzyć kompletny program dla ludzi, którzy nie mają gdzie mieszkać. Nie mamy jeszcze koncepcji ile schronisk jest jeszcze potrzebnych i gdzie powinny być zlokalizowane. Nie mamy także podstawowych reguł finansowych. Zdajemy sobie sprawę, że schroniska same nie poradzą sobie z grupami wysokiego ryzyka. Bardzo ważna jest współpraca z ludźmi zajmującymi się innymi grupami wysokiego ryzyka, alternatywnymi formami odbywania kary i kuratorami sądowymi. Kolejnym naszym celem jest pomoc w tworzeniu nowych schronisk. Oferujemy nie tylko konsultacje, ale też przygotowywanie pracowników. Współpracujemy także z Instytutem Ministerstwa Spraw Socjalnych i Pracy w opracowaniu mapy ilustrującej problem bezdomności w Republice Czeskiej. SAD, wspólnie z innymi organizacjami pozarządowymi, współpracuje przy opracowywaniu polityki społecznej współpracuje także z organami państwowymi. Aby rozwiązać problemy na tym polu potrzebne jest połączenie sił wszystkich podmiotów zajmujących się tymi sprawami. Dopiero wówczas będziemy w stanie pomóc potrzebującym i społeczeństwu.

SAD został zarejestrowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych Republiki Czeskiej 3 marca 1993 roku, jako stowarzyszenie świeckie.